@article {385, title = {Automatische spraakherkenning in omgevingen met achtergrondgeluid}, year = {2001}, publisher = {Nederlandse Vereniging voor Fonetische Wetenschappen}, address = {Amsterdam, The Netherlands}, abstract = {

Het gebruik van telecom diensten zoals {\textquoteright}118{\textquoteright}, het nummer dat geraadpleegd kan worden om inlichtingen over telefoonnummers te verkrijgen neemt almaar toe. Daarmee wordt de behoefte groter om te trachten een deel van dergelijke diensten te automatiseren. Een essentiele stap in die automatisering is het gebruik van de computer om te herkennen wat de gebruiker heeft gezegd. Een goede prestatie van de automatische spraakherkenning is onder andere afhankelijk van de aanwezigheid van achtergrondgeluid. Wanneer er achtergrondgeluid aanwezig is tijdens de herkenning, dan {\textquoteright}hoort{\textquoteright} de herkenner in feite de combinatie van het achtergrondgeluid en de spraakgeluiden. Wanneer het achtergrondgeluid tevoren bekend is, dan kunnen een of meer modellen getraind worden die de herkenner helpen om spraak en achtergrondgeluid van elkaar te onderscheiden. Maar als het achtergrondgeluid onvoorspelbaar is (wat in de praktijk van mobiele telefonie erg vaak voorkomt), dan is er een onbekende verstoring in de waarnemingen aanwezig. Omdat de spraakklankmodellen die de herkenner gebruikt getraind zijn met spraak zonder die onbekende verstoring, ontstaat er een discrepantie tussen de opnamecondities tijdens training en de opnamecondities tijdens gebruik van de modellen.

In het kader van het Europese onderzoeksproject SMADA (Speech-driven Multi-modal Automatic Directory Assistance) is onder andere onderzoek verricht naar combinaties van verschillende signaalbewerkingstechnieken om de uitvoer van een automatische spraakherkenner minder gevoelig voor achtergrondgeluiden te maken. Daarbij zijn verschillende soorten van achtergrondgeluid bestudeerd. De resultaten van deze studie laten zien wat de mogelijkheden en beperkingen zijn van de verschillende methodes die getest zijn om de discrepantie tussen opnamecondities tijdens training en testen te verkleinen.

}, author = {Johan de Veth} } @article {391, title = {De fonetische component in de drie grote regionale dialectwoordenboeken voor het zuidelijke Nederlands}, year = {2001}, publisher = {Nederlandse Vereniging voor Fonetische Wetenschappen}, address = {Leiden, The Netherlands}, abstract = {

Mijn lezing handelt over de manier waarop de dialectische fonetica gerepresenteerd wordt in de drie grote regionale dialectwoordenboeken voor het zuidelijke Nederlands: Woordenboek van de Vlaamse Dialecten (WVD), Woordenboek van de Brabantse Dialecten (WBD) en Woordenboek van de Limburgse Dialecten (WLD), die resp. aan de universiteit Gent (WVD, vanaf 1972) en aan de universiteiten van Nijmegen (WBD, WLD, vanaf 1960) en Leuven (deelredactie voor WBD en WLD vanaf 1995) worden samengesteld. Volgende punten worden aangesneden:

a) de manier waarop in de woordenboeken een dialectische fonetische realisatie naar een {\textquoteright}Nederlandse{\textquoteright} trefwoordvorm wordt getransformeerd.

b) de onderscheiden manieren waarop de drie woordenboeken de dialectische fonetica in het fonetische gedeelte (wetenschappelijk apparaat of materiaalbasis geheten) van de woordenboeken proberen weer te geven. Meer bepaald wordt ingegaan op de initi{\"e}le opties en de evoluties daarna.

c) het experiment i.v.m. het samenvoegen van de drie woordenboeken in een zgn. {\textquoteright}Digitale Woordatlas van de zuidelijk-Nederlandse Dialecten{\textquoteright} (zie http://allserv.rug.ac.be/\ jvkeymeu/cyberlemmata). Hierbij wordt ingegaan op de problemen in verband met het samenvoegen van het materiaal uit de drie woordenboeken en worden hypertext-woordenboekartikelen gepresenteerd.

}, author = {Jacques Van Keymeulen} } @article {398, title = {De onderliggende stemspecificatie van woord-finale obstruenten}, year = {2001}, publisher = {Nederlandse Vereniging voor Fonetische Wetenschappen}, address = {Antwerpen, Belgium}, abstract = {

De uitspraak van woord-finale obstruenten als stemhebbend of stemloos is volledig voorspelbaar in het Nederlands: woord-finale obstruenten zijn stemhebbend voor stemhebbende stops en stemloos in alle andere posities. De ONDERLIGGENDE stem-specificatie van de obstruenten is daarentegen distinctief, en volgens de fonologische theorie dus niet voorspelbaar. Inspectie van CELEX leert dat de onderliggende stemhebbendheid van eenwoord-finale obstruent in veel gevallen wel te voorspellen is, en wel op basis van de exacte eigenschappen van de obstruent en de voorafgaande segmenten. De vraag is nu of deze relatie tussen de rijm van een woord en de onderliggende stem-specificatie van de finale obstruent behoort tot de fonologische kennis van een spreker.

Om hier inzicht in te krijgen hebben we een experiment gedraaid waarbij de deelnemers een pseudowerkwoord in de eerste persoon enkelvoud hoorden, en moesten aangeven of de verledentijdsvorm gevormd moest worden met het suffix "de" of "te". Het blijkt dat proefpersonen vaker het suffix "te" gebruiken (en dus vaker een finale obstruent als onderliggend stemloos interpreteren), als er relatief meer woorden met dezelfde rijm eindigen op een onderliggend stemloze dan op een onderliggend stemhebbende obstruent. De relatie gevonden in CELEX blijkt dus tot de kennis van de spreker te behoren, of in ieder geval voor hem afleidbaar te zijn. Op het moment draaien we een experiment waarbij we onderzoeken of deze kennis de interpretatie van de finale obstruenten van bestaande obstruenten beinvloedt. Dit lijkt het geval te zijn.

}, author = {Mirjam Ernestus and H. Baayen} } @article {260, title = {De prosodische realisatie van hi{\"e}rarchische and relationele structuur in teksten}, year = {2001}, publisher = {Nederlandse Vereniging voor Fonetische Wetenschappen}, address = {Utrecht, The Netherlands}, abstract = {

De alineastructuur is een van de structuurkenmerken van een tekst die door prosodie wordt gemarkeerd, o.a. met lange pauzes tussen alinea{\textquoteright}s en een groter toonhoogtebereik aan het begin van een alinea. In dit onderzoek wordt aangetoond dat ook b{\'\i}nnen alinea{\textquoteright}s bepaalde tekststructurele kenmerken prosodisch gemarkeerd worden. Voor de identificatie van die tekststructurele kenmerken baseren we ons op een tekstanalytisch model, Rhetorical Structure Theory. Het model levert informatie op over drie aspecten van tekststructuur:

Pauzeduur voorafgaand aan een teksteenheid, toonhoogtebereik en spreektempo zijn de prosodische kenmerken die in het onderzoek betrokken zijn. Het onderzoek is uitgevoerd op de voorgelezen versies van twintig lange nieuwsberichten. Naarmate een teksteenheid dieper ingebed is in de tekst pauzeert een spreker korter en spreekt hij/zij op lagere toon. Een nucleaire teksteenheid wordt voorafgegaan door een langere pauze en hij wordt op hogere toon en in een langzamer tempo uitgesproken dan een niet-nucleaire teksteenheid. De aard van de coherentierelaties heeft ook een effect op prosodie. Sommige verschillen in prosodische realisering lijken interpreteerbaar in termen van klassen waarin de relaties kunnen worden ingedeeld, bijv. causale relaties versus niet-causale relaties.

}, author = {Hanny den Ouden} } @article {395, title = {De relatie tussen leesprestatie en het nazeggen van pseudowoorden. Een vergelijking tussen goede en zwakke lezers}, year = {2001}, publisher = {Nederlandse Vereniging voor Fonetische Wetenschappen}, address = {Antwerpen, Belgium}, abstract = {

Kinderen met voor hun leeftijd (gem. 10;1) lage lees- en spellingscores en kinderen met normale lees- en spellingscores voor hun leeftijd (gem. 7;11) kregen de opdracht pseudowoorden na te zeggen. De pseudowoorden waren van uiteenlopende lengte (een tot en met vier syllaben) en verschilden in de frequentie waarmee hun lettergrepen in het Nederlands voorkomen. De twee groepen verschilden in hun nazegprestaties en er werd een effect van woordlengte en syllabefrequentie op de nazegscores gevonden, maar er was geen interactie tussen groep en woordkenmerken. Foutenanalyse naar de plaats en het type van de foutief gereproduceerde spraakklanken en naar de kenmerken van de spraakproducten liet ook geen verschil tussen de proefpersoongroepen zien. Deze resultaten zijn in strijd met enkele gangbare hypothesen.

}, author = {W. Van Bon and Robert Schreuder} } @article {267, title = {De uitspraak van de Nederlandse ei bij avant-gardistische mannen en vrouwen: een akoestische studie}, year = {2001}, publisher = {Nederlandse Vereniging voor Fonetische Wetenschappen}, address = {Utrecht, The Netherlands}, abstract = {

Volgens Stroop (1999; www.hum.uva.nl/poldernederlands) ontwikkelt zich een nieuwe vorm van het Nederlands bij hoogopgeleide, vooruitstrevende vrouwen in heel Nederland. Dit zgn. Poldernederlands wordt met name gekenmerkt door verlaging ("verwijding") van de diftongen ei, ui en au. We testen deze sociofonetische claim door een jaar lang (alle) gasten (16 mannen, 16 vrouwen) van hetzelfde vooruitstrevende televisieprogramma op band op te nemen en uit de opnames per spreker at random 10 beklemtoonde tokens van de klinker ei te selecteren, evenals 5 vergelijkbare tokens van de ie en 5 van de aa. Klinkerduur en formanten (F1...F2) zijn gemeten, de laatste op 1/4 en op 3/4 van de duur van de ei, en op het temporeel midden bij ie en aa. Relatieve klinkerwijdte werd uitgedrukt als een percentage van de spectrale - twee-dimensionele - afstand in Bark tussen ie (0\%) en aa (100\%). Grootte van de verglijding werd op analoge wijze relatief uitgedrukt. De sprekers werden per sekse verdeeld in een sterk- en een zwakverlagende helft. Bij de sterk-verlagende groep vertoonden de vrouwen inderdaad significant lagere ei-inzetten dan de mannen. Bij de zwak-verlagende helft van de sprekers was er geen effect. Bij alle sprekers was de duur van de ei gelijk aan die van de aa. We interpreteren dit resultaat als steun voor de sociolinguistische claim van Stroop: vrouwen lopen bij deze taalverandering voor op de mannen. Het is niet zo dat de ei verandert in een aai (dus wei wordt niet waai): de diftong wordt alleen lager en niet sterker of langer.

}, author = {Loulou Edelman and Vincent van Heuven and Ren{\'e}e van Bezooijen} } @article {382, title = {Een ASR benadering van psycholinguistische modellen voor woordherkenning}, year = {2001}, publisher = {Nederlandse Vereniging voor Fonetische Wetenschappen}, address = {Amsterdam, The Netherlands}, abstract = {

E{\'e}n van de meest invloedrijke modellen voor de simulatie en verklaring van menselijke spraakperceptie is het Shortlist model. Woordherkenning in Shortlist komt tot stand door de invoer strikt bottom-up te matchen met een intern lexicon. Hoewel Shortlist een groot aantal belangrijke effecten die in psycholingu{\"\i}stische experimenten zijn vastgesteld kan reproduceren, bevat het model enkele simplificaties waarvan het bekend is dat ze onrealistisch zijn.

Mensen herkennen woorden op basis van het spraakgeluid. Echter, Shortlist kan alleen woorden herkennen als de input van het model uit een reeks van discrete foneemsymbolen bestaat. Dit betekent dat een eerder proces het continue spraaksignaal om moet zetten in een rij van foneemsymbolen. Dit is de eerste belangrijke simplificatie.

Een tweede tekortkoming, die hiermee samenhangt, is dat de identiteit van de fonemen niet per s{\'e} correct hoeft te zijn, maar het aantal wel. Als het aantal fonemen fout is, heeft Shortlist de grootste moeite om een match te maken tussen de input foneemreeks en de foneemrepresentaties van de woorden in het lexicon.

Dit onderzoek stelt zich tot doel de symbolische input van Shortlist te vervangen door een interface dat een akoestisch signaal omzet in een reeks fonemen. Deze presentatie gaat in op het onderzoek dat tot nu toe gedaan is om het akoestische signaal om te zetten in een rij van fonemen, waarvan het aantal (zo veel mogelijk) overeenkomt met het aantal fonemen in de interne foneemrepresentatie van het woord in het lexicon van Shortlist.

}, author = {Odette Scharenborg} } @article {383, title = {An Experimental Neurolinguistic Approach Question Intonation in Standard Chinese}, year = {2001}, publisher = {Nederlandse Vereniging voor Fonetische Wetenschappen}, address = {Amsterdam, The Netherlands}, abstract = {

Introduction

The present investigation is inspired by {\textquoteright}Phonetic Correlates of Statement versus Question Intonation in Dutch{\textquoteright} ( Van Heuven, V. \& J. Hann, 2000). The production data from one of my patients {\textendash} Aphasian-7 suggest that the sentence intonations, statement (S) vs question (Q), were severely impaired in Broca{\textquoteright}s aphasic speech. However, the data from other patients with left-hemisphere brain damage seem less severely impaired.

Issues

Question arises as how the S/Q intonation are impaired in Aphasian-7{\textquoteright}s speech, or what phonetic correlates that matter in S/Q intonation in Chinese, and whether there are systematic impairment in S/Q intonation after left brain damage, or if it is possible to locate the prosodic features used in sentence production of Chinese in the brain.

Significance

It is said Standard Chinese employs a number of sentence-final question particles, has no specific question intonation, but may raise pitch for questions [1,2]. The present research will throw light on the unsettle problem whether Chinese has specific question intonation or not, what is the primary prosodic cue which Chinese employs in Q intonation. From my previous study, evidence show that segmental phonemes and lexical tones are realized in the different part of the brain, which happens to be consistent with autosegmental theory. Following these data, I would like to know if lexical tones and sentence intonations are realized in different parts of the brain or not, which bears to the prosodic hierarchy since fundamental frequency has be used both on lexical level and sentence level in Chinese.

}, author = {Jie Liang} } @article {401, title = {Fonologisch bewustzijn en de rol van fonologische categorie{\"e}n bij de verwerking van spraak}, year = {2001}, publisher = {Nederlandse Vereniging voor Fonetische Wetenschappen}, address = {Antwerpen, Belgium}, abstract = {

Fonologische categorie{\"e}n, zoals morae in het Japans of klemtooneenheden in het Engels, spelen een rol bij de perceptie van gesproken taal. Deze lezing zal de aard van deze rol en de relatie ervan tot het fonologisch bewustzijn belichten, in het bijzonder voor het Japans. Drie types evidentie zullen besproken worden:

  1. diverse traditionele types van woordspelingen en woordspelletjes,
  2. studies van gesproken woordherkenning in context en
  3. de resultaten van een nieuwe taak, waarin luisteraars echte woorden reconstrueerden vanuit gesproken input met distorties van {\'e}{\'e}n enkele CV-mora (bv. panorama uit panozama).

Het patroon van resultaten laat zien dat de mora bijzonder toegankelijk is in het fonologisch bewustzijn van Japanse luisteraars maar toch geen rol speelt bij de vroege verwerking van gesproken woorden. Toch spelen ritmische categorie{\"e}n een rol tijdens de verwerking - ze leggen niet enkel beperkingen op aan de initi{\"e}le lexicale activatie maar tevens aan de erop volgende processen van spraaksegmentatie en de selectie tussen woordkandidaten.

}, author = {Anne Cutler} } @article {262, title = {Hebben Nederlandse kinderen een voorkeur voor trocha{\"\i}sche productievormen?}, year = {2001}, publisher = {Nederlandse Vereniging voor Fonetische Wetenschappen}, address = {Utrecht, The Netherlands}, abstract = {

Jonge kinderen kunnen meersyllabische woorden nog niet op een getrouwe manier reproduceren. Vaak worden meersyllabische woorden getrunceerd: er worden syllabes weggelaten. Volgens de huidige theorie{\"e}n (Fikkert, 1994; Wijnen, Krikhaar \& den Os, 1994) heeft dit te maken met een ritmische voorkeur voor trocha{\"\i}sche woorden. Woorden die niet in een trocha{\"\i}sch ritme passen, worden getrunceerd. In deze paper evalueren we deze verklaring aan de hand van twee kindertaalcorpora (Gillis, 1984; Fikkert, 1994; Levelt, 1994). We testen 3 predicties. (1) Jambische woorden worden vaker getrunceerd dan trocha{\"\i}sche woorden. (2) Getrunceerde producties hebben een trocha{\"\i}sch ritme. (3) De segmentele structuur van de target woorden is niet relevant. Twee van de drie predicties worden tegengesproken door de data. We bespreken de gevolgen hiervan voor de huidige theorie.

}, author = {Helena Taelman and Steven Gillis} } @article {386, title = {Het IFA corpus}, year = {2001}, publisher = {Nederlandse Vereniging voor Fonetische Wetenschappen}, address = {Amsterdam, The Netherlands}, abstract = {

Het IFA corpus is een middelgroot corpus van ongeveer 50.000 woorden met de hand gelabelde en gesegmenteerde spraak (in totaal ongeveer 5 1/2 uur spraak). De spraak stamt van 8 sprekers, 4 mannen en 4 vrouwen, die ieder meer dan een uur ingesproken hebben in 8 verschillende spreekstijlen, van informeel (spontaan) tot voorgelezen onzinwoordjes. Het gehele corpus is toegankelijk via: http://www.fon.hum.uva.nl/IFAcorpus. Het corpus is beschikbaar voor iedereen onder de GNU General Public License (dwz., Open Source).

}, author = {Rob van Son} } @article {271, title = {Het gebruik van cooccurrence values gebaseerd op het WWW voor het voorspellen van prosodische frasering.}, year = {2001}, publisher = {Nederlandse Vereniging voor Fonetische Wetenschappen}, address = {Utrecht, The Netherlands}, abstract = {

Cooccurrence values geven aan wat de waarschijnlijkheid is dat twee woorden naast elkaar voorkomen. Onze hypothese is dat een hoge cooccurrence value aangeeft dat twee woorden sterk met elkaar zijn verbonden en dat er daarom geen frasegrens op een juncture tussen de woorden mag worden geplaatst. Bekende methoden voor het bepalen van cooccurrence values zijn mutual information, chi-square en log likelihood. In recent onderzoek (Volk, 2000) is gebruik gemaakt van het WWW als corpus voor het berekenen van cooccurrence values voor het Duits. Het voordeel van het gebruik van het WWW als corpus is dat het het grootste beschikbare corpus is. In het hier besproken onderzoek hebben we deze methode toegepast voor het Nederlands. We bespreken verschillende methoden voor het berekenen van de cooccurrence relatie en de toepasbaarheid van deze methoden voor het voorspellen van prosodische frasegrenzen.

}, author = {Olga van Herwijnen} } @article {265, title = {Het gebruik van spectrogramvergelijking in de meting van dialectafstanden}, year = {2001}, publisher = {Nederlandse Vereniging voor Fonetische Wetenschappen}, address = {Utrecht, The Netherlands}, abstract = {

Voor de bepaling van dialectafstanden is de Levenshtein afstand een bruikbare metriek (Kessler (1995) en Nerbonne et al. (1999)). Bij deze metriek is de woordafstand gelijk aan het minimale aantal operaties (klanken toevoegen, verwijderen, vervangen of {\textquoteright}matchen{\textquoteright}) waarmee de uitspraak in het ene dialect kan worden veranderd in de uitspraak van het andere dialect. Een match heeft gewicht 0, de overige operaties gewicht 1. De som van de gewichten is de woordafstand, de som van de woordafstanden de dialectafstand. Bij gebruik van een featuresysteem wordt met de mate van verwantschap tussen klanken rekening gehouden. Betere dialectclassificaties worden echter verkregen door klankafstan- den te bepalen als de Euclidische afstand tussen de spectra van de spectrogrammen met een Bark-schaal. I.t.t. een featurebeschrijving is een spectrogram DIRECT gebaseerd op daadwerkelijke metingen. {\textquoteright}Stilte{\textquoteright} kan nu ook goed gedefinieerd worden, nodig voor de graduele gewichten voor toevoegen en verwijderen.

}, author = {Wilbert Heeringa} } @article {397, title = {Hoeveel "teit" kost fonologie? De rol van sublexicale fonologie bij visuele lexicale decisie}, year = {2001}, publisher = {Nederlandse Vereniging voor Fonetische Wetenschappen}, address = {Antwerpen, Belgium}, abstract = {

In twee lexicale-decisie experimenten hebben we pseudohomofonen zoals TEIT (klinkt als TIJD) met verschillende instructies aangeboden en daardoor gemanipuleerd hoezeer lezers het herkennen van woorden op fonologische informatie moesten baseren. In Experiment 1 moesten de proefpersonen pseudohomofonen net als andere niet-woorden (zoals TEIP) afwijzen. In Experiment 2 moesten ze beoordelen of een letterreeks klinkt als een woord en dus pseudohomofonen accepteren. Het was een beetje moeilijker om een pseudohomofoon af te wijzen dan andere niet-woorden. Om een pseudohomofoon als woord te accepteren was echter tien keer zo moeilijk. Deze asymmetrie impliceert dat lexicale beslissingen voornamelijk op orthografische informatie gebaseerd worden en de fonologische informatie in deze taak een marginale betekenis heeft. In de experimenten werden woorden met een consistent of een inconsistent mapping tussen letters en klanken aangeboden. Inonsistente woorden (zoals JEEP) werden even snel en even accuraat aanvaard als consistente woorden (zoals ROEP). Dit was het geval in beide lexicale-decisie experimenten, terwijl in een benoemingstaak (Experiment 3) fonologische consistentie een sterk effect op leestijden en fouten had. Bij elkaar gaven de data geen ondersteuning aan een sterke rol van sublexicale fonologie bij lexicale decisies. De resultaten spreken er voor dat fonologische informatie weliswaar automatisch verwerkt wordt, maar te laat beschikbaar is om in lexicale beslissingen een grote rol te spelen.

}, author = {H. Martensen and Erwin Marsi and T. Dijkstra} } @article {381, title = {Intonatie modellering voor meerdere talen en verschillende tekst-types}, year = {2001}, publisher = {Nederlandse Vereniging voor Fonetische Wetenschappen}, address = {Amsterdam, The Netherlands}, abstract = {

Om een intonatiemodel voor meerdere talen te ontwikkelen werd eerder al met een datagedreven methode ge{\"e}xperimenteerd. Deze methode bestaat eruit vijf pitch waarden per syllabe te voorspellen aan de hand van een set features die afgeleid wordt uit de orthografie. Hiervoor wordt een recurrent neuraal netwerk (RNN) gebruikt.

De methode is met succes toegepast om intonatiecontouren van ge{\"\i}soleerde zinnen in zes verschillende talen te voorspellen. E{\'e}n van de doelen van dit project was te experimenteren met grote tekstdocumenten van verschillende teksttypes. De ontwikkelde methode is daarom in de eerste plaats aangepast om met grote tekstdocumenten om te gaan. Vervolgens is er voor drie talen (Engels, Nederlands en Frans) ge{\"e}xperimenteerd met modellen die enkel getraind zijn op {\'e}{\'e}n teksttype, en modellen die getraind zijn op data van meerdere teksttypes. Voor elke taal werden tests uitgevoerd voor vier verschillende teksttypes, namelijk instructies, nieuws, verhalen en technische teksten.

Een tweede uitbreiding ten opzichte van intonatiemodellering voor ge{\"\i}soleerde zinnen, is het gebruik van HTML-features. In tegenstelling tot ge{\"\i}soleerde zinnen, zijn de tekstdocumenten afkomstig van het internet. Onderzoek moest uitwijzen of het gebruik van HTML-features, die iets zeggen over de structuur van een tekst (vb. eerste woord in paragraaf), of die aangeven of een woord bijvoorbeeld "bold" of "italic" geschreven is, het eindresultaat positief be{\"\i}nvloedt.

In de presentatie zal uitleg gegeven worden over de opzet van de verschillende experimenten en de daaruit volgende resultaten.

}, author = {Jeska Buhmann} } @article {259, title = {Intonatie, partikels en de interpretatie van nederlandse v1-zinnen}, year = {2001}, publisher = {Nederlandse Vereniging voor Fonetische Wetenschappen}, address = {Utrecht, The Netherlands}, abstract = {

Afhankelijk van hun intonatie kunnen sommige Nederlandse (bij)zinnen met de persoonsvorm op de eerste plaats (V1) ge{\"\i}nterpreteerd worden {\'o}f als bevel (Koopt u dit boek!) {\'o}f als vraag (Koopt u dit boek?) {\'o}f als voorwaardelijke bijzin (Koopt u dit boek, dan ...). Hoe groter de eindstijging, des te groter de kans op de vraag-interpretatie. Bevat de uiting echter een woord dat een van de interpretaties belemmert, dan voorspellen we interactie met de intonatie. De eindstijging van V1-uitingen werd systematisch gevarieerd in drie soorten V1-uitingen: zonder partikel, met (accentloos) wel (Koopt u dit boek wel?) en met (accentloos) maar (Koopt u dit boek maar!). Luisteraars beslissen of de stimulus een bevel, conditional of vraag is. We voorspellen een categoriale boundary shift weg van het vraag-extreem in zinnen met maar (blokkeert vraag-interpretatie) en weg van het bevel-extreem in zinnen met wel (blokkeert bevel-interpretatie). Indien dit resultaat gevonden zou worden hebben we een prosodische pendant van het "Bill Ganong III effect" (Ganong, W.F. III: Phonetic categorization in auditory word perception. Journal of Experimental Psychology: Human Perception and Performance, 6, 1980: 110-125).

}, author = {Vincent van Heuven and Robert S. Kirsner} } @article {396, title = {Klemtoon, regels en lexicon: Een psycholingu{\"\i}stische benadering}, year = {2001}, publisher = {Nederlandse Vereniging voor Fonetische Wetenschappen}, address = {Antwerpen, Belgium}, abstract = {

Binnen de literatuur omtrent de verwerving van het Nederlands klemtoonsysteem bestaat discussie over de vraag of dit proces regel-gebaseerd verloopt of veeleer lexicaal. In dit praatje leveren we een bijdrage tot deze discussie door te kijken naar het eindpunt van het proces, nl. de volwassen toestand.

We introduceren twee voorleestaken waarin volwassen moedertaalsprekers een aantal Nederlands-lijkende pseudo-woorden moeten beklemtonen. De stimuli werden gevarieerd op het aantal beschikbare lexicale buren en de (on)regelmatigheid van de klemtoonpatronen daarvan. We presenteren de resultaten van beide experimenten en bespreken de implicaties ervan voor hypotheses over een onderliggend verwerkingsmodel.

}, author = {Gert Durieux and Walter Daelemans and S. Frisson and Steven Gillis and Dominiek Sandra and Helena Taelman} } @article {264, title = {One-to-multiple vowel mapping in the perception of Dutch learners of Spanish}, year = {2001}, publisher = {Nederlandse Vereniging voor Fonetische Wetenschappen}, address = {Utrecht, The Netherlands}, abstract = {

We show that second-language perception can be problematic if an L2 phoneme has multiple correspondents in the native language. As an example, we tested the perception of Spanish vowels by Dutch learners of Spanish. It turns out that the average learner indeed shows poorer identification performance for short front vowels (of which Spanish has two and Dutch has three) than for short back vowels (of which both languages have two), which is the exact reverse of what L1 Spanish listeners do. The learners have different perception strategies according to the language that they think they hear: when having to identify the vowels in Spanish CVC contexts by using Dutch vowel categories, they use the extra L1 category (/I/) much less than if they think that the language is Spanish rather than Dutch. This difference between the two modes of perception turns out to correlate strongly with the subjects{\textquoteright} performance on an identification task with Spanish response categories. This suggests that learners try to solve the problem of the extra category by gradually removing it from their perception.

}, author = {Paola Escudero and Paul Boersma} } @article {384, title = {Onset-selectie in getrunceerde kinderuitingen}, year = {2001}, publisher = {Nederlandse Vereniging voor Fonetische Wetenschappen}, address = {Amsterdam, The Netherlands}, abstract = {

Kenmerkend voor vroege kindertaalverwerving (rond 2 jaar) is het trunceren van polysyllabische woorden: woorden worden korter uitgesproken dan volwassenen zouden doen. Kinderen lijken met name een voorkeur te hebben voor de beklemtoonde en woordfinale lettergrepen, bijv. away -\> [we], olifant -\> [olfAnt], animal -\> [nimU] (Smith 1973, Fikkert 1994, Pater 1997). Dit proces blijkt een aantal uitermate intrigerende aspecten te hebben. Mijn onderzoek richt zich op verkortingen die (vanuit de optiek van het kind) discontinue selecties zijn uit de volwassen vorm. Er zijn data te vinden waarbij de onset-rijm combinaties van de behouden lettergrepen niet per se opeenvolgend zijn in de volwassen vorm, bijv. konijn -\> [kEIn], waar /k/ de voorkeur krijgt over /n/ in onset positie, ondanks het feit dat /k/ in de onbeklemtoonde lettergreep zit. Het doel van dit project is te onderzoeken welke factoren onset-selectie in truncaties be{\"\i}nvloeden.

Voorgaande studies duiden op de volgende factoren: (1) sonoriteitshi{\"e}rarchie: evenals in consonantcluster reductie, vertonen kinderen een voorkeur voor een zo min mogelijk sonore consonant in onset positie, d.w.z., stop \>\> fricatief \>\> nasaal \>\> liquidae \>\> verglijder; (2) plaats van articulatie: labiale en dorsale consonanten hebben de voorkeur boven coronale klanken in de onset; en (3) prominentie: in principe blijven alle segmenten van de beklemtoonde en meest-rechtse lettergrepen behouden, afhankelijk van sonoriteit en plaats van naburige onsets.

Op basis van deze observaties is een verzameling onzin woorden ontworpen waarin sonoriteit, plaats, en prominentie gecontroleerd worden. In een experiment zal aan kinderen vanaf [1;10] deze nonsens woorden worden aangeleerd, in de hoop dat zij vervolgens in hun output zoveel mogelijk truncaties produceren. (Bestaande twee- en driesyllabische woorden zullen als controlewoorden worden toegevoegd). In dit praatje wil ik de pilot resultaten voorleggen en bespreken.

}, author = {Brigit van der Pas} } @article {258, title = {Perceptie van spraakmelodie bij tracheo-oesofageale sprekers en fluisterende laryngeale sprekers}, year = {2001}, publisher = {Nederlandse Vereniging voor Fonetische Wetenschappen}, address = {Utrecht, The Netherlands}, abstract = {

Tracheo-esofageale (TE) stemgeving is een manier van stemgeven na laryngectomie (chirurgisch verwijderen van het strottenhoofd). Bij TE-sprekers is een ventiel geplaatst dat de luchtpijp (trachea) verbindt met de slokdarm (oesofagus). Pulmonale lucht wordt zodoende in de slokdarm geblazen en brengt het slijmvlies in de slokdarm in trilling ("stem"-geving). Bij een aantal van deze TE-sprekers zijn fundamentele frequentie en harmonischen niet meetbaar, terwijl luisteraars wel pitch-accenten waarnemen (vorig onderzoek). Duur of intensiteitscues bleken geen rol te spelen. Van fluisterspraak is bekend dat luisteraars "hoog" of "laag" gefluisterde klinkers en zelfs lexicale toon kunnen identificeren. In het huidige onderzoek wordt perceptie van spraakmelodie in beide groepen systematisch onderzocht. Het eerste experiment liet zien dat luisteraars spraakmelodie wel konden detecteren. Het tweede experiment wees uit dat luisteraars vaak de melodie, zoals bedoeld door de luisteraar, herkenden (dus niet lingu{\"\i}stisch irrelevante akoestische informatie als spraakmelodie interpreteerden). Het derde experiment onderzocht of expert-luisteraars de intonatiepatronen konden identificeren. In het praatje zullen de methoden en resultaten van de drie experimenten besproken worden.

}, author = {Maya van Rossum} } @article {268, title = {Plaatsnaamherkenning en het trainen van akoestische modellen}, year = {2001}, publisher = {Nederlandse Vereniging voor Fonetische Wetenschappen}, address = {Utrecht, The Netherlands}, abstract = {

Bij het trainen van akoestische modellen ten behoeve van automatische spraakherkenning (ASR) geldt, dat hoe meer het trainingscorpus overeenkomst vertoont met de herkentaak, hoe beter de spraakherkenner zal presteren. KPN wilde binnen de dienst 118, de dienst inlichtingen telefoonnummers binnenland, het transcriberen van de plaatsnamen automatiseren met behulp van ASR. Het bovenstaande betekent dat hiervoor modellen getraind zouden moeten worden met een trainingscorpus bestaande uit plaatsnamen. Het probleem hierbij is echter, dat de hoeveelheid trainingsmateriaal te weinig van de minder frequente fonemen bevat. Het gebruikelijke alternatief is in dit geval het trainen van generieke modellen met een trainingscorpus bestaande uit fonetisch rijke zinnen. Dit zijn zinnen waarbij er opzettelijk voor gezorgd is, dat de minder frequente fonemen in voldoende mate vertegenwoordigd zijn. In dit onderzoek is onderzocht of applicatiewoorden, achternamen en straatnamen een zinvolle toevoeging aan het corpus met plaatsnamen vormen. Hierdoor zouden betere herkenresultaten bij de herkenning van spontaan (uitgesproken) plaatsnamen behaald moeten worden. Dit is het geval gebleken. Dit onderzoek is verricht in het kader van een stage bij KPN Research in het kader van een afstudeerproject bij de leerstoelgroep Fonetische Wetenschappen van de Universiteit van Amsterdam

}, author = {Daniel Salomons} } @article {399, title = {Subsyllabische eenheden in het fonologisch bewustzijn: Maken jonge kinderen spontaan gebruik van onset en rime?}, year = {2001}, publisher = {Nederlandse Vereniging voor Fonetische Wetenschappen}, address = {Antwerpen, Belgium}, abstract = {

Met behulp van een reeks auditieve taken zoals analyse en substitutie onderzochten we (1) de vaardigheden van kleuters om CV-syllaben (/ka:/) en VC-syllaben (/a:k/) te manipuleren en (2) de relatie tussen deze vaardigheden en later leessucces. De kleuters presteerden beter op VC-syllaben. Deze resultaten gaan in tegen de predicties van de fonologische onset-rime theorie die stelt dat onsets (b.v.., /spl/ in split) en rimes (b.v.., /it/ in split) functionele eenheden zijn in het fonologisch bewustzijn van jonge kinderen, mogelijk omwille van het saillante karakter van rijm (zie Goswami \&er; Bryant, 1990; Schreuder \& Van Bon, 1989; Treiman, 1989; Trommelen, 1984). Binnen deze theorie zou het opbreken van CVs, m.a.w. het opsplitsen van onset en rime, makkelijker moeten zijn dan het opbreken van VCs, omdat je daar de fonologische rime stuk moet maken. Experimenten met meer dan 200 jonge kinderen toonden echter het tegendeel aan. Bovendien demonstreren ze dat perceptuele en articulatorische factoren een belangrijke rol spelen bij het ontdekken van klanken maar dat het omgaan met klanken niet noodzakelijk foneembewustzijn impliceert. Dat blijkt heel duidelijk uit de samenhang tussen CV- en VC-prestaties enerzijds en latere leesscores anderzijds. Correlaties met die leesscores op genormeerde leestoetsen tonen aan dat enkel prestaties in de CV-conditie de latere leesontwikkeling voorspellen. Deze bevindingen kunnen vertaald worden in suggesties voor het leesonderwijs: de natuurlijke ontwikkeling van klankbewustzijn, het opzet van diagnostische tests en instructiemateriaal.

}, author = {Astrid Geudens and Dominiek Sandra} } @article {266, title = {Taalcontacten in het russische noorden}, year = {2001}, publisher = {Nederlandse Vereniging voor Fonetische Wetenschappen}, address = {Utrecht, The Netherlands}, abstract = {

Doel van dit project is een onderzoek naar het taalcontact in Noord-Rusland tussen het Russisch en de daar gesproken inheemse talen Nenets en Komi, twee Oeralische talen. Het onderzoeksgebied wordt gevormd door de Nenets Autonome Okrug en aangrenzende streken. In dit gebied zijn de bewoners vaak twee- of drietalig en zijn er wederzijdse taalinvloeden te constateren. In dit onderzoek wordt een taalcorpus voor het aldaar gesproken Russisch, Nenets en Komi met informanten uit verschillende generaties aangelegd dat het uitgangspunt zal vormen voor verdere analyse. De contactverschijnselen worden door middel van een contrastieve fonetisch-fonologische veldwerkstudie in kaart gebracht. Hierbij worden zowel segmentele als suprasegmentele fonetische eigenschappen onderzocht. Naast een synchroon perspectief heeft het onderzoek een diachrone component door taalbeschrijvingen uit historische bronnen en oude opnames in geluidsarchieven in St. Petersburg te vergelijken met de resultaten van hedendaags veldwerk. Naast een bijdrage tot het oplossen van fonetische kwesties op het gebied van de Oeralistiek en Slavistiek (zoals het probleem van de glottisslag in het Nenets) zal hierdoor meer inzicht worden verkregen in wetmatigheden bij processen van taalverandering en taalcontact. We zullen de eerste resultaten van ons veldwerk presenteren: een databank van spraakmateriaal Russisch en Nenets die ook zal worden gebruikt voor de didactiek van deze minderheidstaal.

}, author = {Markus Bergmann} } @article {269, title = {Transcriptie van zinsprominentie, klankverlenging en prosodische grenzen door absolute beginners.}, year = {2001}, publisher = {Nederlandse Vereniging voor Fonetische Wetenschappen}, address = {Utrecht, The Netherlands}, abstract = {

Delen van het Corpus Gesproken Nederlands moeten worden verrijkt met een prosodische annotatie. In een pilootstudie gaan we na hoe goed na{\"\i}eve (d.w.z. zonder prosodisch-fonetische scholing) transcribenten in staat zijn om, aan de hand van een schriftelijk instructieprotocol en na een relatief korte oefenfase met feedback, te komen tot consistente transcriptie van (i) zinsprominenties (wel/niet geaccentueerde syllabe), (ii) van prosodische grenzen (zwaar, licht, geen) en (iii) van opvallende klankverlenging (wel, niet). Vier Vlaamse (Antwerpen, Gent) en vier Nederlandse (Utrecht, Leiden) na{\"\i}eve transcribenten annoteerden ieder dezelfde Vlaamse, resp. Nederlandse spraakfragmenten, met per transcribent in totaal 45 minuten spraakgeluid, over een periode van ca. 6 weken. We presenteren een overzicht van de resultaten, met de nadruk op de mate van overeenstemming tussen de vier transcibenten per prosodisch verschijnsel per taalvari{\"e}teit. Aan de hand van de bevindingen kan worden beslist of en voor welke taken inschakeling van (goedkope) na{\"\i}eve transcribenten een voor het onderzoeksveld voldoende bruikbare prosodische annotatie oplevert.

}, author = {Jeska Buhmann and Johanneke Caspers and Vincent van Heuven and Heleen Hoekstra and Jean-Pierre Martens and Marc Swerts} } @article {389, title = {Uitspraak en woordenboek}, year = {2001}, publisher = {Nederlandse Vereniging voor Fonetische Wetenschappen}, address = {Leiden, The Netherlands}, abstract = {

De maker van een uitspraakwoordenboek krijgt te maken met de volgende vragen: Waarom pakt een native speaker een uitspraakwoordenboek? Bijvoorbeeld om voor eens en altijd te weten te komen hoe een bepaald woord nu eigenlijk uitgesproken wordt. De gebruiker verwacht dus dat het woordenboek voorschrijft. De taalkundige die het woordenboek maakt wil en kan echter slechts beschrijven. Hoe gaan we om met variatie? Van een groot aantal woorden zijn er evenveel uitspraken als mensen die het uitspreken. Aangezien een woordenboek per definitie een groot aantal woorden bevat is het ondoenlijk om alle varianten op te tekenen. Het woordenboek zou te dik en onleesbaar worden. Bovendien ontbreekt de benodigde kennis. Hoe maak je de transcriptie van 230.000 woorden? Hoewel de tijd dat woordenboekmakers met de hand transcripties maakten voorbij is en onze transcripties grotendeels automatisch aangemaakt zijn, is altijd handmatige controle nodig. Een van de grootste problemen daarbij is het bewaren van de consistentie: als croissant een variant krijgt, dan moet chocoladecroissant dat ook krijgen.

}, author = {Jos{\'e}e Heemskerk} } @article {270, title = {Universality and Language-dependence of Intonational Meaning}, year = {2001}, publisher = {Nederlandse Vereniging voor Fonetische Wetenschappen}, address = {Utrecht, The Netherlands}, abstract = {

Two contradictory views in previous studies have been identified on the nature of intonational meaning across languages (Ladd 1981): The Strong Universalist Hypothesis and The Nuclear Tone Hypothesis. The two views differ, among other things, in their claim on whether intonational meaning is innately specified, i.e. in accordance with the natural physiological states of speaker, and hence universal. Because of the obvious drawbacks of both views, in the present project, we have adoped the conception recently proposed by Gussenhoven. That is, intonational meaning is universal and language-specific at the same time; universal and language-specific meanings of intonation are derived from two different language components, namely, the phonetic implementation module and intonatonal lexicon, i.e., the set of morphemes invested with intonational meaning. Our aim in this project is to provide empirical evidence for the universality and the language-dependence of intonational meaning by studying the use of three biologically determined codes, the Frequency Code (Ohala 1983, 1984, 1994), the Effort Code and the Production Code (Gussenhoven forthcoming) in human vocal communication.

In the present talk, I will give an overview of the project design and then consider findings from two cross-language perception experiments. The two experiments are concerned with the use of the Frequency Code, which is based on the fact that a larger larynx predicts low-pitched voice. The informational interpretation of the Frequency Code is that high pitch signals questions and low pitch signals statements. From an affective point of view, high pitch signals politeness, friendliness, uncertainty and submissiveness while low pitch signals self-confidence, assertiveness and dominance. Findings from the two experiments support the universality of intonational meanings derived from the Frequency Code and shed light on a new type of language-dependence of intonational meaning.

}, author = {Aoju Chen} } @article {390, title = {Van transcriptie naar spraak}, year = {2001}, publisher = {Nederlandse Vereniging voor Fonetische Wetenschappen}, address = {Leiden, The Netherlands}, abstract = {

Het lastige van fonetische transcripties is dat bijna niemand ze goed kan interpreteren. Een voordeel van een woordenboek op cdrom of internet is dan ook dat de uitspraak van woorden hoorbaar gemaakt kan worden. Dit kan door voor alle trefwoorden opnamen van een echte spreker te maken, een andere mogelijkheid is het gebruik van synthetische spraak. Een belangrijk voordeel van synthetische spraak is dat een formele relatie gelegd wordt tussen transcriptie en uitspraak, die bovendien geparametriseerd kan worden. Een voorbeeld is de meervouds-"n" die in trancripties van Van Dale een speciale code krijgt. De synthesemodule kan hem volledig realiseren (nadrukkelijk, zoniet hypercorrect), weglaten (vlot, of wellicht enigszins plat), of subtiel aanduiden (een "n" met een duur van 15 ms wordt niet als zodanig waargenomen, maar het nasaliserend effect op de voorafgaande schwa is wel goed hoorbaar). In mijn lezing geef ik overzicht van de vertaling van transcriptie naar spraak aan de hand van een aantal fonologisch/fonetische verschijnselen.

}, author = {Arthur Dirksen} } @article {257, title = {Verschil in spraakkwaliteit tussen natuurlijke en synthetische spraak bij normaal en snel tempo}, year = {2001}, publisher = {Nederlandse Vereniging voor Fonetische Wetenschappen}, address = {Utrecht, The Netherlands}, abstract = {

Dit onderzoek werd opgezet om het verschil in spraakkwaliteit te meten tussen synthetische en natuurlijke spraak, bij normaal tempo en na matige versnelling. Eerder onderzoek heeft laten zien dat verstaanbaarheid en verwerkingsgemak van snelle spraak verhoogd worden door segmentele redundantie. Difonen zijn segmenteel redundante stukjes spraak: alles is oorspronkelijk beklemtoond en nauwkeurig uitgesproken. Hoewel deze segmentele redundantie bij normaal tempo misschien onnatuurlijk klinkt, zou het een voordeel kunnen zijn wanneer synthetische spraak versneld wordt. Op basis hiervan werd verwacht dat het kwaliteitsverschil tussen synthetische difoonspraak en natuurlijke spraak kleiner wordt nadat beide typen spraak versneld zijn. Foneemdetectietijd werd gebruikt als maat van verwerkingsgemak van de spraak en daarmee als maat van de spraakkwaliteit. De hypothese dat het verschil in spraakkwaliteit tussen synthetische en natuurlijke spraak kleiner wordt na versnelling werd niet bevestigd door de resultaten: het kwaliteitsverschil tussen de twee typen spraak was op beide tempo{\textquoteright}s gelijk. Enkele mogelijke verklaringen zullen besproken worden.

}, author = {Esther Janse} } @article {263, title = {Verstaan of Begrijpen? Welke strategie heeft het grootste effect op algemene luistervaardigheid?}, year = {2001}, publisher = {Nederlandse Vereniging voor Fonetische Wetenschappen}, address = {Utrecht, The Netherlands}, abstract = {

In het reguliere taalonderwijs wordt luistervaardigheid vooral geoefend door het trainen van begrijpvaardigheid. Aan het trainen van zogenaamd lagere-orde vaardigheden als bijvoorbeeld woordherkenning wordt nauwelijks aandacht besteed. De resultaten van het Staatsexamen NT2 II laten zien dat deze klassieke manier van luistertraining geen optimaal resultaat oplevert (Kerkhoff 1997). Doel van het gepresenteerde onderzoek is na te gaan of een betere luistervaardigheid verkregen kan worden door het trainen van lagere-orde verstavaardigheid in plaats van het trainen van hogere-orde begrijpvaardigheid. Twee experimentele groepen volgden een luistertraining met de nadruk op verstaan dan wel begrijpen. Aan de hand van een voor- en nameting werd het effect van de training gemeten. Een controlegroep nam deel aan de meetmomenten maar werd uitgesloten van de luistertraining.

}, author = {Petra Poelmans} } @article {261, title = {Waar komen syllaben vandaan?}, year = {2001}, publisher = {Nederlandse Vereniging voor Fonetische Wetenschappen}, address = {Utrecht, The Netherlands}, abstract = {

Syllaben zijn lingu{\"\i}stische basiseenheden die kinderen al heel vroeg kennen. Jonge kinderen kunnen woorden in lettergrepen splitsen, hoewel er geen perceptuele of akoestische eigenschappen zijn die lettergreepgrenzen aanduiden. Wij suggereren de hypothese dat kinderen hun kennis over woordgrenzen gebruiken om syllabengrenzen te voorspellen. Een bijkomende vraag is of de kinderen hun kennis over woordgrenzen halen uit woorden van de input, van de intake, of van hun eigen output. Als case-study namen we de resultaten van experimenten door Gillis \& De Schutter (1996) met vijf- en zesjarigen die Nederlandse bisyllabische monomorfemen met {\'e}{\'e}n intervocalische consonant in lettergrepen splitsten. Woordgrensprobabiliteiten werden statistisch berekend in kindertaalcorpora en gebruikt om syllabengrenzen te voorspellen. Het syllabificatiegedrag van de vijf- en zesjarigen kon gesimuleerd worden door gebruik te maken van woordgrensprobabiliteiten van inhoudswoorden uit de input of de intake van kindertaalcorpora, gerepresenteerd in foneemcategorie{\"e}n. Dezelfde resultaten werden verkregen voor drie verschillende kindertaalcorpora.

}, author = {Evelyn Martens and Walter Daelemans and Steven Gillis and Helena Taelman} } @article {388, title = {Wat hebben de lexicograaf en de foneticus elkaar te vertellen?}, year = {2001}, publisher = {Nederlandse Vereniging voor Fonetische Wetenschappen}, address = {Leiden, The Netherlands}, abstract = {

De foneticus en de lexicograaf spraken tot voor kort nooit met elkaar. Immers, er lijkt nauwelijks relatie te zijn tussen beider werelden. Door de moderne technologie, internationale ontwikkelingen en in ons taalgebied het project Corpus Gesproken Nederlands (CGN) komt daarin verandering. Dit thema werk ik uit als lexicograaf (met een ver verleden als foneticus). Het accent valt op de vraag hoe het CGN te gebruiken is in de lexicografische praktijk: hoe fungeert het als corpus bij de lexicografische bewerking en welk belang heeft het voor de inhoud van woordenboeken (en computationele lexica). Hierbij komen verschillen aan de orde tussen geschreven taal en gesproken taal en tussen het Nederlands en het Vlaams. Vervolgens wordt een toekomstige potenti{\"e}le rol voor het CGN geschetst in het kader van het INL-project Ge{\"\i}ntegreerde Taalbank. In de discussie kunnen de fonetici mij wellicht vertellen wat zij van de lexicograaf verwachten.

}, author = {Truus Kruyt} } @article {392, title = {Woordvormen en uitspraak}, year = {2001}, publisher = {Nederlandse Vereniging voor Fonetische Wetenschappen}, address = {Leiden, The Netherlands}, abstract = {

Om te voorkomen dat papieren woordenboeken te dik worden, worden bij elk trefwoord maar een paar verbogen of vervoegde vormen (expansies) gegeven, en zelfs die paar vormen worden wel eens weggelaten. Zo worden verkleinvormen weggelaten als ze worden gevormd door toevoeging van -je (bokje), als ze ongebruikelijk zijn (citadelletje) of als het trefwoord een samenstelling is (moesappeltje). Voor een gebruiker van een woordenboek is deze onvolledigheid onhandig en soms zelfs misleidend. Voor lexicografen is het ook handiger om een volledige lijst van expansies te hebben, want dat maakt het makkelijk om te controleren of aangetroffen nieuwe vormen horen bij reeds bestaande trefwoorden. Toen het maken van woordenboeken voor een belangrijk deel geautomatiseerd werd en er ook elektronische woordenboeken (met minder ruimtebeperkingen) kwamen, werd het mogelijk om gebruikers en lexicografen tegemoet te komen: alle expansies van trefwoorden kunnen nu met behulp van taalregels automatisch afgeleid worden. Hiervoor moest de uitspraak van trefwoorden een centrale rol krijgen: op grond van de spelling alleen kunnen de expansies niet goed berekend worden, zoals bijvoorbeeld blijkt uit het verschil tussen maken-gemaakt en faken-gefaket, en tussen hotel-hotelletje en schotel-schoteltje. Na het berekenen van alle vormen werd er door middel van parameters aangegeven welke vormen werkelijk bestaan, zodat voorkomen kan worden dat bijvoorbeeld *wij regenen in een elektronisch woordenboek terechtkomt.

}, author = {Anneke Nunn} } @article {400, title = {Worden fonologische representaties van ambigue woorden bepaald door hun orthografische representaties? Een vergelijking van de effecten van vocaalinsertie en vocaaldeletie bij syllabe-beslissingstaken in het Frans en het Nederlands }, year = {2001}, publisher = {Nederlandse Vereniging voor Fonetische Wetenschappen}, address = {Antwerpen, Belgium}, abstract = {

Deze cross-lingu{\"\i}stische studie bestudeert de effecten van orthografische kennis op de vorming van fonologische woordstructuren. Zowel in het Frans als in het Nederlands komt vocaalinsertie vaak voor (b.v., /cirqu{\textquoteright}/ - /cirqu@/ in het Frans; /vork/ - /vor@k/ in het Nederlands). In het Frans worden de ingelaste vocalen ook gerepresenteerd in de orthografische vorm ("cirque"), in het Nederlands echter niet ("vork"). Vocaaldeletie is in beide talen optioneel bij driesyllabische woorden (b.v., /maint{\textquoteright}nant/ in het Frans, /wand{\textquoteright}len/ in het Nederlands). Hoewel de gedeleerde vocalen systematisch gerepresenteerd worden in de orthografische vorm ("maintenant", "wandelen"), komt vocaaldeletie in het Frans toch veel vaker voor dan vocaalinsertie, maar is het minder frequent dan vocaalinsertie in het Nederlands.

Fonologische (syllabische) beslissingstaken met zulke woorden werden vergeleken bij Nederlandstalige en Franstalige kleuters en volwassenen (getest in de moedertaal). De resultaten tonen aan dat de Nederlandstalige kleuters meer bisyllabische antwoorden gaven bij woorden met vocaalinsertie (/vor@k/) dan bij woorden die geen middenste vocaal bevatten (/wand{\textquoteright}len/), terwijl Franstalige kleuters het omgekeerde resultatenpatroon vertoonden. Dit suggereert dat de vorming van fonologische woordstructuren bij afwezigheid van orthografische kennis (kleuters), be-nvloed wordt door de frequentie waarin epenthesis en deletie in het taalaanbod voorkomt. Dergelijke antwoorden kwamen niet voor in de twee groepen van expert-lezers. Zoals we konden voorspellen op basis van de verschillende orthografische representaties van vocaalinsertie in de twee talen, wekten woorden met ingelaste vocalen monosyllabische antwoorden op in het Nederlands, maar wekten ze bisyllabische antwoorden op in het Frans. Daarenboven gaven beide groepen een meerderheid van trisyllabische antwoorden voor stimuli die geen middenste vocaal bevatten.

Deze uitgesproken verschillen tussen volwassenen en kleuters bevestigen de invloed van orthografische woordrepresentaties op de bewuste analyse van de overeenkomstige fonologische vormen. Deze bevindingen over vocaalinsertie suggereren dat de orthografie verschillende representaties van complexe coda{\textquoteright}s zou kunnen oproepen in de twee talen.

}, author = {V. Goetry and R. Kolinsky and P. Mousty} } @article {393, title = {Zoeken met behulp van uitspraak}, year = {2001}, publisher = {Nederlandse Vereniging voor Fonetische Wetenschappen}, address = {Leiden, The Netherlands}, abstract = {

Iemand die een woord wil opzoeken in een woordenboek, weet lang niet altijd hoe het geschreven moet worden. Omdat een woordenboek is georganiseerd op de spelling van woorden, wordt het dan moeilijk om het bedoelde woord te vinden. In een elektronisch woordenboek is hier iets aan te doen door de gebruiker in staat te stellen om het woord fout in te typen en dan door te verwijzen naar goed gespelde woorden. Bij de Elektronische Grote Van Dale is gebruik gemaakt van de functionaliteit van de Van Dale Spellingcorrector om dit {\textquoteright}bij benadering zoeken{\textquoteright} mogelijk te maken. De spellingchecker is gespecialiseerd in het zoeken van goede spellingen bij foute spellingen, waarbij uitspraak een belangrijke rol speelt. Ten eerste wordt uitspraak gebruikt om de klankgebaseerde spelling van woorden te voorspellen (bv. *sjieke is een mogelijke spelfout van chique). Ten tweede kan voorspeld worden waar problemen in woorden zitten omdat er iets vreemds met de uitspraak aan de hand is. Een voorbeeld is het woord balustrade waar de onbeklemtoonde a een spellingprobleem (verdubbelen of niet) bij de l veroorzaakt.

}, author = {Janneke Froon} }